Zgodnie z ustawą z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, pracownikowi w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn nie leżących po stronie pracownika co do zasady przysługuje odprawa. Jednakże zgodnie z art. 11 ww. ustawy przepisy tej ustawy nie mają zastosowania do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania. Dotyczy to również nauczycieli akademickich, których stosunek pracy powstał w wyniku mianowania. Również ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, która zawiera regulacje dotyczące stosunku pracy z nauczycielami akademickimi nawiązanego na podstawie mianowania, nie zawiera regulacji, która by przyznawał nauczycielom akademickim prawo do odprawy, w przypadku rozwiązania z nimi stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. (Zgodnie z art. 264 tej ustawy, jej przepisy stosuje się również do stosunków pracy powstałych przed jej wejściem w życie).
Pyta Pan czy można nie zgodzić się na wypowiedzenie i żądać odprawy. W nawiązaniu do tego muszę stwierdzić, że wypowiedzenie jest jednostronną czynnością prawną i o ile zostało Panu skutecznie złożone (tj. doręczone w taki sposób, że mógł się Pan z nim zapoznać) to jego przyjęcie lub nieprzyjęcie, bądź zaakceptowanie przez Pana nie ma znaczenia dla jego skuteczności. Nie wypowiadam się co do tego, czy wypowiedzenie dokonane wobec Pana było prawidłowe, bowiem w pytaniu brak jest danych, które umożliwiałyby taką ocenę. Gdyby Pan chciał kwestionować prawidłowość dokonanego wypowiedzenia (o ile byłyby do tego podstawy – a tego nie jestem w stanie na podstawie przedstawionych informacji ocenić), to powinien Pan to zrobić w terminie i sposób, który wskazał Panu (a przynajmniej powinien był to uczynić) pracodawca w piśmie zawierającym wypowiedzenie stosunku pracy.
Natomiast jeżeli chodzi o możliwość żądania odprawy przed sądem, to o ile żaden przepis nie zabrania wniesienia takiego powództwa, o tyle w świetle obowiązujących przepisów pracownikowi zatrudnionemu na podstawie mianowania nauczycielowi akademickiemu nie przysługuje odprawa z tytułu wypowiedzenia z przyczyn nie leżących po stronie pracownika. Tak więc w obowiązującym stanie prawnym wytaczając powództwo przegrałby Pan sprawę. Nie mniej wytoczenie powództwa o zasądzenie odprawy może być podstawą do podjęcia kroków w celu uznania pewnych uregulowań prawnych za niezgodne z Konstytucją RP.
Pyta Pan o możliwość zaskarżenia ustawy. Jest taka możliwość, ale wiąże się z uprzednim przejściem dosyć długiej drogi sądowej. Można wyróżnić 2 sposoby kwestionowania przez podmiot indywidualny zgodności przepisu ustawy z Konstytucją.
Po pierwsze, Konstytucja RP z 1997 r. przewiduje instytucję pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego (TK). Najprościej mówiąc, polega ona na zadaniu przez sąd rozpoznający sprawę Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania, czy dany akt prawny jest zgodny np. z Konstytucją RP lub ratyfikowaną przez Polskę umową międzynarodową (RUM). W takim pytaniu prawnym zostaje wskazany przepis, co do którego istnieje wątpliwość jego zgodności z Konstytucją (lub RUM), a także przepis Konstytucji, z którym miałaby zajść niezgodność. Trzeba pamiętać, że skorzystanie z instytucji zadania pytania prawnego jest wyłączną kompetencję sądu, który może z niej skorzystać, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Oczywiście można w toku postępowania przed sądem zgłosić wniosek, aby z takim pytaniem sąd wystąpił. Nie ma jednak żadnej prawnej możliwości zobligowania sądu do takiego działania. W Pana przypadku sąd mógłby zadać pytanie prawne do TK w ramach sprawy o zapłatę odprawy, gdyby takie powództwo Pan wytoczył.
Po drugie, Konstytucja przewiduje także możliwość wniesienia skargi konstytucyjnej. W art. 79 ust. 1. stanowi, że każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie, którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Wskazaną w przepisie ustawą jest ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, która wskazuje, że skarga konstytucyjna może być wniesiona dopiero po wyczerpaniu drogi prawnej i to maksymalnie w ciągu 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku (lub decyzji). W celu wyczerpanie drogi prawnej musiałby Pan najpierw wnieść do sądu pozew o przyznanie odprawy, a następnie składać przysługujące Panu środki prawne od negatywnych orzeczeń. Po wyczerpaniu drogi prawnej będzie Panu przysługiwała skarga konstytucyjna do Trybunału Konstytucyjnego. Istotnym warunkiem wniesienia skargi jest sporządzenie jej przez adwokata lub radcę prawnego (nie można zrobić tego samodzielnie).
Na koniec chciałbym podkreślić, że niniejsza odpowiedź nie może być traktowana, jako opinia prawna dotycząca zgodności lub nie z Konstytucją RP regulacji wyłączających prawo do odprawy nauczycieli akademickich zatrudnionych na podstawie mianowania, w przypadku rozwiązania z nimi stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Próba odpowiedzi na pytanie, czy można skutecznie zaskarżyć niezgodność z Konstytucją takiej regulacji wymaga przeprowadzenia pogłębionej i skomplikowanej analizy stanu prawnego i wykracza poza ramy tej porady.
