Jeśli wybierasz się w góry, odpowiednie buty to podstawa ekwipunku. Niezależnie od tego, czy celem wyprawy są wysokie Tatry, czy łagodne stoki Gór Izerskich, wybierz wygodne obuwie, które zapewni komfort i bezpieczeństwo nawet podczas wielogodzinnych wędrówek.
Jeszcze nie tak dawno, bo z dziesięć lat temu, podstawowym wyposażeniem traperów i obieżyświatów różnego autoramentu były nieśmiertelne pionierki. Latem i zimą. W upał i mrozy. W suszę i słotę. Zimową porą uzupełniane o grube wełniane skarpety. Dziś poszły w niepamięć. Ich miejsce zajęło profesjonalne obuwie, które nie tylko chroni stopę przed urazami, ale i zmoczeniem, czy przepoceniem. Wybór na sklepowych półkach przeogromny. Jakie buty, zatem, wybrać? Jedno można stwierdzić z całkowitą pewnością: nie nadają się do chodzenia po górach popularne buty sportowe typu miejskiego, zwane adidasami. Po pierwsze: nie zabezpieczają przed urazami, po drugie: są wykonane z materiałów, które ani nie zapewniają wystarczającej wentylacji, ani ochrony przed wilgocią. Po trzecie zaś, i być może najważniejsze, mają podeszwy kompletnie nie dostosowane do trudnego, górskiego podłoża. Oprócz tego, że cienkie, produkowane są głównie z mieszanek PCV, które nie zapewnia wystarczającej przyczepności nawet do suchego podłoża, a na mokrym staje się śmiertelnie niebezpieczne. Nie mówiąc o tym, że działa wówczas na skały i kamienie jak polerka, przez co szlak staje się bardziej niebezpieczny dla innych turystów.
Wybierając obuwie, musisz przede wszystkim odpowiedzieć sobie na pytanie na jakich trasach będą ci służyły. Od tego przede wszystkim będzie zależeć, jakiego rodzaju i o jakich parametrach obuwie zapewni należyty komfort i bezpieczeństwo.
Rodzaje butów trekkingowych
Nie obowiązuje żadna oficjalna klasyfikacja butów trekkingowych. Można je jednak podzielić, ze względu na funkcjonalność i sposób wykonania, a także warunki, w jakich się sprawdzają.
Buty całoroczne wykonane są z materiałów, zapewniających komfort użytkowania w każdą pogodę. Dzięki odpowiedniej membranie równocześnie zapobiegają przemakaniu i nadmiernemu poceniu się stóp: - Buty trekingowe raczej występują jako buty całoroczne. – twierdzi Łukasz Szewczyk, na co dzień doradzający klientom w sklepie Athletic Sport – A odpowiedni do danej pory roku komfort cieplny uzyskuje się poprzez zastosowanie przeznaczonej dla danej pory roku skarpety.
Zdaniem Andrzeja Mateusiaka, przewodnika górskiego z 15-letnim stażem, obuwie całoroczne doskonale się sprawdza przy sporadycznych wyprawach: - Natomiast, jeśli w ciągu roku ktoś spędza ponad 100 dni w górach, i tak przez kolejne lata, to zalecałbym kupienie co najmniej dwóch par: letnie i zimowe – radzi.
Buty letnie cechuje przede wszystkim lekkość. Wykonane są z materiałów dobrze przepuszczających powietrze, najczęściej tkanin. Mają zapewnić komfort noszenia nawet w upalne dni. Często są pozbawione membrany wodoodpornej, albo posiadają najniższą. Warto jednak pamiętać, że membrana chroni nie tylko przed przedostawaniem się wilgoci z zewnątrz, ale też odpowiada za odprowadzenie jej z wnętrza buta: - Są różne membrany, o wartościach od 3.000 do 30.000 - mówi Adrian Gryszko ze sklepu High Land - im wyższa, tym większa oddychalność stopy. - klaruje.
Buty zimowe zazwyczaj mają więcej wstawek ze skóry lub są całe z niej wykonane: - Posiadają membrany wodoodporne, większą gramaturę ocieplenia – wymienia Łukasz Szewczyk – Producenci stosują różne technologie, mające zwiększyć poczucie ciepła i chronić stopy przed przemarzaniem. – opowiada mój rozmówca i przytacza konkretne przykłady, jak np. wewnętrzna wyściółka z wełny jagnięcej albo coś co rozgrzeje największego zmarzlucha - buty z aktywnym systemem grzewczym, zasilanym z akumulatorka, który zapewni wyższą temperaturę przez ok. 8 godzin. Temperaturę grzania reguluje się specjalnym przyciskiem. Z kolei Adrian Gryszko mówi o stosowanym w niektórych modelach systemie, który zapewnia lepsze "oddychanie" dla stóp: - Nad podeszwą znajduje się specjalna powłoka, która pomaga odporowadzać nadmiar ciepła spod stopy - opowiada.
Można też kupić buty zimowe przeznaczone na trasy zaśnieżone. Tak zwane „skorupy” mają plastikowe elementy wierzchnie, dodatkowo zabezpieczające przed przemoczeniem. Każde buty wymagają też odpowiedniej pielęgnacji. Impregnaty wodoodporne mogą przedłużyć żywotność obuwia.
Buty niskie (sięgające do kostki) lub półwysokie (do połowy kostki) można wybrać latem na lżejsze trasy. Jednak takie rozwiązanie raczej nie jest polecane piechurom o niewielkim doświadczeniu i słabych stawach. Należy pamiętać, że stopy na górskim szlaku stawia się zupełnie inaczej, niż na równinie. Do tego nierzadko dochodzi większe obciążenie w postaci plecaka. Jeden nieuważny krok może skutkować bolesną kontuzją, która zakończy wycieczkę. Dlatego najlepiej wybrać dobrze trzymające kostkę buty wysokie.
Co musisz wziąć pod uwagę dokonując wyboru
- Podeszwa powinna być odpowiedniej grubości, a przede wszystkim wykonana z materiałów odpornych na ścieranie i zapewniających dobrą przyczepność, również do mokrego podłoża. Przy suchej pogodzie poradzą sobie różne materiały, ale na mokrej skale nic nie pobije wynalazku Victora Bramani-ego, czyli żebrowanej podeszwy z grubej gumy, od imienia i nazwiska twórcy, zwanej Vibram. Na podeszwach Vibram bazują najbardziej znani producenci butów trekkingowych i nie bez powodu: jak twierdzą zgodnie i sprzedawcy i użytkownicy, żaden inny materiał nie sprawdza się równie dobrze w różnych warunkach pogodowych. Są też odporne na ścieranie, co zapewnia większą trwałość. Generalnie podeszwa powinna być dobrana do rodzaju podłoża: - Modele przeznaczone w wysokie góry charakteryzują się większą sztywnością podeszwy.- podaje przykład Łukasz Szewczyk
- Materiał, z jakiego wykonane jest obuwie ma kluczowe znaczenie dla wygody i trwałości. Niegdyś jedynym surowcem stosowanym do ich wytwarzania była skóra. Dziś wraca do niej coraz więcej producentów. Materiały syntetyczne jednak również mają swoich zwolenników, między innymi dzięki temu, że są lżejsze od skóry, a co za tym idzie, wykonane z nich buty również mają mniejszą wagę. Jednocześnie jednak są trudniejsze w pielęgnacji i mniej odporne na wilgoć. Rozwiązaniem stosowanym przez wielu producentów jest łączenie naturalnej skóry, z reguły nubuku, z materiałami syntetycznymi.
- Membrana to cienka i sprężysta powłoka, mająca za zadanie nie dopuszczać do przenikania wody do wnętrza buta, a jednocześnie przepuszczać na zewnątrz parę wodną (pot). Występują trzy rodzaje membran: teflonowe (np. Gore-Tex), poliestrowe (np. Sympatex) oraz poliuretanowe. Te pierwsze charakteryzują się wysokimi parametrami, ale są mało elastyczne, a co za tym idzie, bardziej podatne na uszkodzenia mechaniczne. Bardziej elastyczne są membrany poliestrowe, a najbardziej – poliuretanowe. Te ostatnie są też najtańsze, ale i niestety najgorsze jakościowo i najmniej trwałe. Membrany można też podzielić ze względu na działanie na: mikroporowe, posiadające kanaliki, przez które przechodzi para wodna, ale nie przedostają się przez nie krople wody, a także bezportowe, wykorzystujące absorpcję i dyfuzję. Cząsteczki pary wodnej są pochłaniane przez membranę, a następnie wyrzucane na zewnątrz. Membrana znajduje się pomiędzy materiałem wierzchnim i podszewką. Głównymi parametrami, określającymi membranę są wodoodporność i oddychalność, czyli zdolność materiałów do oddawania na zewnątrz pary wodnej. Im większe wartości, tym większy komfort użytkowania i odporność.
- Dodatkowe wzmocnienia buta, szczególnie w miejscach narażonych na uszkodzenia, jak np. z przodu, na „nosku”, który łatwo można zedrzeć, uderzając o kamień. Zapobiegnie temu warstwa gumy z przodu buta. Ł. Szewczyk wskazuje na jeszcze jeden element wzmacniający: - W droższych modelach znaleźć można specjalny, gumowany otok.
Taki otok stanowi dodatkowe zabezpieczenie przed przemakaniem.
- Język powinien być wszyty w cholewkę w całej swej długości, co zapobiegnie przedostawaniu się do wnętrza buta kamieni, wody, piasku itp. Dobrze wykonany język chroni nogi przed uciskiem sznurówek nawet po bardzo mocnym zasznurowaniu.
- Sznurowadła muszą być nie tylko odpowiedniej długości, mocne i wytrzymałe, ale też wykonane z niezbyt śliskiego materiału, aby nie rozwiązywały się na szlaku.
Podsumowanie, czyli wybierz najlepsze dla siebie
Podejmując decyzję o zakupie butów trekkingowych, zastanów się najpierw na jakich trasach i w jakim klimacie mają ci służyć. Jeśli, dla przykładu, wędrujesz po niskich górach i to tylko latem, możesz wybrać buty z lekkich tkanin syntetycznych, z membraną odprowadzającą na zewnątrz pot w postaci pary. W góry wysokie konieczne będzie obuwie wysokie, dobrze trzymające kostkę, z gumową bieżnikowaną podeszwą, która zapewni odpowiednią przyczepność nawet do mokrych skał. Skóra jest bardziej wytrzymałym i trwałym materiałem, niż syntetyki.
Dla odporności buta na wilgoć ma również znaczenie to, ilu kawałków skóry został wykonany. Najwyższe parametry mają te, uszyte z jednego płata skóry. Minimalizując ilość szwów, które ułatwiają przenikanie wilgoci, zwiększa się wodoodporność.
Jak przymierzać buty trekkingowe
Przymierzenie jest kluczowym momentem. Świadczy też o tym doświadczenie sprzedawców: - W tej kwestii klienci popełniają sporo błędów, które później mogą rzutować na stopień zadowolenia z zakupionego towaru. - twierdzi Ł. Szewczyk.
Jak więc przymierzać obuwie, żeby wyprawa nie zamieniła się w koszmar? Po pierwsze: przymierzaj zawsze po południu, kiedy nogi są zmęczone, a stopy, nierzadko, opuchnięte. Po drugie: zabierz do sklepu skarpety, które włożysz w góry. Są grubsze od tych noszonych na co dzień. Po trzecie: jeśli nosisz wkładki ortopedyczne, weź je z sobą, żeby odpowiednio dopasować rozmiar buta z wkładką. I pamiętaj, że nie ma co liczyć na to, że buty trekkingowe się „rozejdą”. Jakie je kupisz, takie pozostaną. Dlatego, odpowiednie buty po włożeniu na stopy, będą sprawiały wrażenie szytych na miarę. Muszą być wygodne od razu. Sprawdź wyściółkę i szwy. Nie mogą wystawać, bo nawet najmniejszy, może spowodować na szlaku tortury.
Ceny i gdzie kupić
W Zielonej Górze jest kilka sklepów oferujących wyposażenie na górskie wyprawy. Buty do trekkingu można kupić m.in. w Athletic Sport, High Land, Hi Mountain, sklepie e-Traper oraz sklepie firmowym Bergson. Ceny zaczynają się od ok 250 zł i za tę cenę można kupić modele podstawowe:- Już za kwotę 400 zł przeciętny górski turysta kupi buty, z których będzie zadowolony – przekonuje Łukasz Szewczyk.
Podobnego zdania jest Adrian Gryszko: - Dla osób wyprawiających się w góry parę razy do roku, dobre będzie obuwie ze średniej półki cenowej: 400 zł - 500 zł - przekonuje.
Jeśli chodzi o górną granicę cenową, to znajduje się ona w okolicach 1.400 zł. Nawet modele za ok 1.000 zł znajdują chętnych.